Hoe ontwikkel je elektronica die tot op zeer kleine toleranties nauwkeurig moet werken? En welk onderzoek is nodig voor de volgende generatie chipmachines? Deze vragen stonden centraal tijdens de bijeenkomst van de HTS-werkgroep van het ICD op maandag 9 november 2026. De deelnemers kwamen bijeen bij Kendrion 3T in Drachten. Daar maakten zij kennis met de expertise van het bedrijf en het onderzoek van het Advanced Research Center for Nanolithography (ARCNL).
De bijeenkomst bracht professionals uit het bedrijfsleven en de kenniswereld samen. Onder anderen vertegenwoordigers van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG), NHL Stenden, SRON, Medusa Geoservices, PerkinElmer, XPAR, IT’S-Vision, Exosens en Kendrion 3T waren aanwezig.

Kendrion 3T: elektronicaontwikkeling op hoog precisieniveau
De middag begon met een introductie van Kendrion 3T door Laurens Tromp. Hij vertelde over het bedrijf, de verschillende vestigingen en de internationale activiteiten.
Kendrion 3T is gespecialiseerd in klantspecifieke elektronica en embedded systemen. Met meer dan 100 engineers op locaties in Enschede, Eindhoven en Drachten ontwikkelt het bedrijf hoogwaardige oplossingen voor onder meer de hightech-, medische, semiconductor- en industriële sector.
Vervolgens gaf een engineer van Kendrion 3T een toelichting op het meten van analoge signalen. Daarbij stond een ontwikkeling voor ASML centraal: een zeer nauwkeurige capacitieve afstandsmeter.
Ook kwam het ontwerp van precisie-motioncontrol aan bod. Bij dergelijke toepassingen zijn de toleranties bijzonder klein. Daarom moeten engineers alle mogelijke invloeden onderzoeken en uitsluiten. Alleen zo kunnen zij de werkelijke meetwaarden betrouwbaar vaststellen.

ARCNL en de ontwikkeling van EUV-lithografie
Het tweede inhoudelijke onderdeel werd verzorgd door prof. dr. ir. Ronnie Hoekstra van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij vertelde over de oprichting en activiteiten van ARCNL en de langdurige samenwerking tussen de RUG en ASML.
ARCNL speelt een belangrijke rol in onderzoek naar extreme ultraviolet (EUV)-technologie. Deze technologie is essentieel voor de lithografie in moderne chipmachines. Hoekstra lichtte toe hoe de ontwikkeling van een EUV-lichtbron tot stand komt en welke complexe fysische en atomaire processen daarbij een rol spelen.
De presentatie maakte duidelijk hoeveel fundamenteel onderzoek nodig is om deze technologie verder te ontwikkelen. Het traject kent een lange geschiedenis, die teruggaat tot 1996. Bovendien liet de bijdrage zien hoe wetenschappelijk onderzoek en industriële toepassingen elkaar versterken.
Daarmee kregen de deelnemers een bijzonder inkijkje in onderzoek dat van groot belang is voor toekomstige generaties chipmachines.

Kennis delen en verbinding versterken
De presentaties lieten vanuit twee verschillende invalshoeken zien hoe belangrijk precisie en diepgaande technologische kennis zijn. Zowel bij de ontwikkeling van elektronica als bij EUV-lithografie spelen nauwkeurige metingen, complexe systemen en specialistisch onderzoek een grote rol.
Na afloop bedankte Joost Krebbekx, programmamanager van ICD, de sprekers. Ronnie Hoekstra ontving als dank het jubileumboek van het ICD.
De bijeenkomst werd afgesloten met een hapje en drankje, verzorgd door het team van Kendrion 3T. Er was volop gelegenheid om na te praten en ervaringen uit te wisselen.
Juist die uitwisseling tussen bedrijven en kennisinstellingen maakt de HTS-werkgroep waardevol. Door expertise te delen, ontstaan nieuwe inzichten en verbindingen die bijdragen aan technologische innovatie in Noord-Nederland.

